Doğalgaz Piyasası Kanunu

Doğal Gaz Piyasası Kanunu (Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılması ve Doğal Gaz Piyasası Hakkında Kanun)
BİRİNCİ KISIM
Genel Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Tanımlar ve Yetki
Amaç
MADDE 1.- Bu Kanunun amacı; doğal gazın kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, doğal gaz piyasasının serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir doğal gaz piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanmasıdır. Kapsam
MADDE 2- Bu Kanun; doğal gazın ithali, iletimi, dağıtımı, depolanması, pazarlanması, ticareti ve ihracatı ile bu faaliyetlere ilişkin tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini kapsar.
Tanımlar
MADDE 3.- Bu Kanunun uygulanmasında;
1) Bakanlık: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığını,
2) Bakan: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanını,
3) BOTAŞ: Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketini,
4) Kurum: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu,
5) Kurul: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu,
6) Tüzel kişi (şirket): Bu Kanun hükümleri uyarınca doğal gazın üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan satışı, ithali, ihracı, ticareti ve depolanması fonksiyonlarını yürütmek üzere kurulmuş özel veya kamu hukuku tüzel kişisini,
7) Doğal gaz: Yerden çıkarılan veya çıkarılabilen gaz halindeki doğal hidrokarbonlar ile bu gazların piyasaya sunulmak üzere çeşitli yöntemlerle sıvılaştırılmış, basınçlandırılmış veya fiziksel işlemlere tabi tutulmuş (Sıvılaştırılmış Petrol Gazı-LPG hariç) diğer hallerini,
8) Üretim: Doğal gazın 7.3.1954 tarihli ve 6326 sayılı Petrol Kanunu kapsamında Türkiye'de yer altında bulunan yataklarından yer üstüne çıkarılmasını, temizlenmesini ve arıtılmasını, toplama hatlarıyla iletim hatlarına kadar taşınmasını,
9) Üretim şirketi (işletmeci): Türkiye'de üretim faaliyetini gerçekleştiren tüzel kişiyi,
10) İletim: Üretime mahsus toplama hatları ve dağıtım şebekeleri haricindeki gaz boru hattı şebekesi veya sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşıma vasıtalarıyla gerçekleştirilen doğal gaz naklini,
11) İletim şirketi: İletim faaliyetlerini gerçekleştiren tüzel kişiyi,
12) Dağıtım: Doğal gazın müşterilere teslim edilmek üzere mahalli gaz boru hattı şebekesi ile naklini ve perakende satışını,
13) Şehir: Belediye veya büyükşehir belediye sınırları içerisinde kalan imarlı alanlar bütününü,
14) Dağıtım şirketi: Belirlenen bir şehirde doğal gazın dağıtımı ve mahalli gaz boru hattı şebekesi ile nakli faaliyetlerini yapmaya yetkili kılınan tüzel kişiyi,
15) Toptan satış: Doğal gazın dağıtım şirketlerine ve serbest tüketicilere yapılan satışını,
16) Toptan satış şirketi: Sistem içinde veya dışında, iletim veya dağıtım faaliyeti yapmaksızın, doğal gazın toptan satış faaliyeti ile iştigal eden tüzel kişiyi,
17) Serbest tüketici: Yurt içinde herhangi bir üretim şirketi, ithalat şirketi, dağıtım şirketi veya toptan satış şirketi ile doğal gaz alım-satım sözleşmesi yapma serbestisine sahip gerçek veya tüzel kişiyi,
18) Serbest olmayan tüketici (abone): Doğal gazı kendi kullanımı için dağıtım şirketlerinden almak zorunda olan gerçek veya tüzel kişiyi,
19) Depolama: Günlük ve mevsimlik değişiklikleri karşılamak ve doğal gaz temininin azalması veya durması ile meydana gelen doğal gaz açığını gidermek amacıyla doğal gazın, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) veya gaz olarak depolanmasını,
20) Depolama şirketi: Doğal gazın depolama faaliyetini gerçekleştirmek üzere yetkilendirilen tüzel kişiyi,
21) Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tesisi: Doğal gazın sıvı olarak taşınması ve depolanması amacıyla sıvılaştırılması, boşaltılması, depolanması ve tekrar gaz haline getirilmesi için kullanılan tesisleri,
22) Depolama tesisi: Üretimde yararlanılan tesisler hariç olmak üzere, bir tüzel kişinin mülkiyet veya işletmesinde bulunan ve doğal gazı, LNG veya gaz olarak depolamaya mahsus tesisi,
23) Sistem: Doğal gazın üretimi, iletimi, depolanması ve dağıtımı işlevlerini yerine getirmek üzere kurulan tesis ve teçhizatı,
24) Sistem kullanıcısı: Sistemden gaz alan veya sisteme gaz temin eden veya sistem üzerinden transit gaz geçişi yapan gerçek veya tüzel kişiyi,
25) Bağlantılı sistem: Birbirleriyle karşılıklı bağlanmış ve bütün oluşturan sistemi,
26) Dolaysız hat: Bir serbest tüketiciyi bağlantılı sistem oluşturacak şekilde besleyen doğal gaz boru hattını, doğal gazın şehirler arasında ve özel vasıtalarla taşınmasını, iletim şebekelerinin ulaşamadığı yerlerde basıncının düşürülerek satılmasını,
27) Mahalli gaz boru hattı: Şehir içi doğal gaz dağıtımı yapacak olan dağıtım şirketinin inşa edip işleteceği tüm dağıtım hatlarını,
28) Dağıtım şebekesi: Bir dağıtım şirketinin belirlenmiş bölgesinde, işlettiği doğal gaz dağıtım tesislerini ve boru hatlarını,
29) Dikey bütünleşmiş tüzel kişi: Doğal gazın üretim, iletim, dağıtım, ithalat, ihracat, depolama veya satış faaliyetlerinden iki veya daha fazlasını gerçekleştiren tüzel kişiyi,
30) Teslim sözleşmesi: Sistem kullanıcıları veya onların adına hareket edenlerle iletim şirketleri arasında veya depolama şirketi ve iletim şirketleri arasında veya iletim şirketlerinin kendi aralarında doğal gazın devir teslimi için yapılan sözleşmeyi,
31) Taşıma sözleşmesi: Sistem kullanıcıları ile iletim şirketleri arasında doğal gazın taşınması amacıyla yapılan sözleşmeyi,
32) İthalatçı şirket: Doğal gazın toptan satış şirketlerine, serbest tüketicilere veya ihracatçı şirketlere satışı veya yurt dışına doğrudan satışı amacıyla yurt dışından LNG veya gaz formunda doğal gaz temin edilmesi
faaliyetlerini gerçekleştiren tüzel kişiyi,
33) Ulusal iletim şebekesi: Ulusal iletim sisteminin bir parçası olan yüksek basınçlı boru hatlarını,
34) Ulusal iletim sistemi: Doğal gazın ülke çapında iletimini sağlayan ulusal iletim şebekesi ile dağıtım, depolama, sıvılaştırma, sıvılaştırılmış gazın gazlaştırılması ve benzeri diğer iletim tesislerinden oluşan sistemi,
35) İhracatçı şirket: Üretim şirketi ve toptan satış şirketlerinden veya ithalatçı şirketlerden satın aldığı gazı yurt dışına pazarlayan tüzel kişiyi,
36) Piyasa faaliyeti: Doğal gazın iletim, dağıtım, toptan satış, ithalat, ihracat ve LNG tesislerinde sıvı olarak veya yer altı ve yer üstü tesislerinde gaz veya sıkıştırılmış gaz olarak depolanması dahil olmak üzere alımı, satımı
veya hizmet ve ticari faaliyetleri ile bu faaliyetlere ilişkin işlemlerden oluşan faaliyeti,
37) Tarife: Doğal gazın iletimi, dağıtımı, LNG veya gaz olarak depolanması ve satışı ile bunlara dair hizmetlere ilişkin fiyat, hüküm ve şartları içeren düzenlemeleri,
38) Lisans: Tüzel kişilere piyasa faaliyetinde bulunabilmeleri için bu Kanun uyarınca Kurul tarafından her bir piyasa faaliyeti için verilen izin belgesini,
39) Sertifika: Doğal gaz faaliyeti yapan tüzel kişilerin sistemde yer alacak tesislerinin tasarımı, yapımı, revizyonu, bakımı, onarımı, kontrolü, müşavirliği ve benzeri hizmetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin
yeterliliğini gösteren ve Kurul tarafından verilen izni,
40) Kullanıcı birliği: Mülkiyetindeki dağıtım şebekesiyle üyelerinin doğal gaz ihtiyacını karşılayan organize sanayi bölgelerini ve kooperatiflerini,
41) Sıkıştırılmış doğal gaz: Doğal gazın basınçlandırılmış halini,
42) Yatay bütünleşmiş tüzel kişi: Doğal gazın üretim, iletim, dağıtım, ithalat, ihracat, depolama veya satış faaliyetlerinden en az birini gerçekleştiren ve aynı zamanda doğal gaz sektörüne dahil olmayan başka bir
faaliyeti gerçekleştiren tüzel kişiyi, İfade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Doğal Gaz Piyasası Faaliyetleri, Yapım ve Hizmet Faaliyetleri,
Lisans ve Sertifikaların Genel Esasları
Doğal gaz piyasa faaliyetleri
MADDE 4.-1) Bu Kanuna göre doğal gaz piyasa faaliyetlerinde bulunacak tüzel kişilerin gerekli lisansları almaları şarttır.
2) Doğal gaz piyasasında faaliyet gösterecek tüzel kişilerin lisans almak için Kuruma yapacakları başvuruya, başvuru yapıldığı tarihten itibaren, en fazla altmış gün içerisinde Kurum tarafından cevap verilir. Lisans başvuru
talebi Kurul tarafından reddedildiği takdirde, reddetme kararı başvuru sahibine gerekçesi ile birlikte bildirilir.
3) Piyasada faaliyet gösterecek özel hukuk tüzel kişilerinin 29.6.1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri doğrultusunda anonim şirket veya limitet şirket olarak kurulmaları halinde, hisselerin tamamının
nama yazılı olması şarttır. Bu şirketlerin sermayeleri ile ana sözleşmelerinde bulunması gereken diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir.
4) Doğal gaz piyasa faaliyetleri şunlardır:
a) İthalat: Doğal gazın ithalat yoluyla temn edilmesi ithalat lisansına göre yapılır.
İthalat lisansı almak için başvuran tüzel kişilerde;
1) İthalat yapacak teknik ve ekonomik güce sahip olunması,
2) İthal edilecek doğal gazın kaynağı, rezervleri, üretim tesisleri ve iletim sistemi hakkında kesin bilgi ve garantinin bulunması,
3) Her sene ithal edilecek doğal gazın yüzde onu kadar bir miktarı beş yıl içerisinde ulusal topraklarda depolama imkanına sahip olunması hususunda depolama faaliyeti yapacak tüzel kişilerden Kurumca belirlenen taahhüt ve
garantilerin alınması,
4) Ulusal iletim sisteminin gelişmesine ve güvenliğine katkıda bulunabilme yeterliliğine sahip olması, bu amaçla sistemin gelişmesini gerçekleştirecek tüzel kişilerin yatırımlarına ekonomik destek sağlayabilmesi,
Şartları aranır.
İthalatçı şirketler, yapacakları her ithalat bağlantısı için ayrı ayrı lisans almak zorundadır. İthalatçı şirketler, ithalat sözleşmelerinde yer alan sözleşme sürelerini, süre uzatımlarını, öngörülen yıllık ve mevsimlik ithalat
miktarlarını ve bu miktarlardaki değişiklikler ile sözleşmelerde veya temditlerinde yer alan ve sistemin güvenliğini ilgilendiren yükümlülükleri Kuruma bildirmek zorundadır. İthalatçı şirketler, ithal yoluyla temin ettikleri doğal gazı yurt içinde toptan satış şirketlerine veya ihracatçı şirketlere, satış sözleşmesi ile devredebilecekleri gibi serbest tüketicilere ve ihracat lisansı almak kaydıyla yurt dışına da pazarlayabilir. Ancak, ihracatçı şirketlere yapılan devir,
ithalatçı şirketin lisans kapsamındaki taahhütlerini ortadan kaldırmaz. Herhangi bir ithalatçı şirketin, ithal yoluyla temin ettiği yıllık doğal gaz miktarı, Kurumca belirlenecek cari yıla ait ulusal gaz tüketim tahmininin yüzde yirmisini aşamaz. İthalatçı şirket, yapmış olduğu bütün sözleşmelere ait Kurumun talep ettiği bilgi ve belgeleri vermek zorundadır.
b) Üretim: Doğal gaz arama ve üretim faaliyetleri 6326 sayılı Petrol Kanununa göre yapılır. Arama ve işletme ruhsatları Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından verilir. Üretim faaliyeti, piyasa faaliyetinden sayılmaz. Üretim şirketleri, ürettikleri gazı toptan satış lisansı almak kaydıyla toptan satış şirketlerine, ithalatçı şirketlere, dağıtım şirketlerine veya
serbest tüketicilere pazarlayabilir. Üretici şirketler bu satış miktarının Kurumca cari yıla ilişkin olarak belirlenecek ulusal tüketim tahmininin yüzde yirmisini geçmemek kaydıyla doğrudan serbest tüketicilere, geri kalan doğal gazı ise, ithalatçı şirketler, dağıtım şirketleri veya toptan satış şirketleri vasıtasıyla piyasaya sunabilir. Üretim şirketleri, ihracatçı lisansı almak kaydıyla ürettiği gazı ihraç edebilir.
Üretim şirketlerinin satış ve ihracat lisansı almak için (e) ve (f) bentlerinde yer alan lisans koşullarını taşımaları zorunludur. Üretilen doğal gaz, iletim şirketleri ile yapılacak taşıma ve teslim sözleşmelerine göre taşıttırılır. Üretim merkezinin bağlantılı sisteme uzak olması halinde, üretilen gazın bağlantılı sistem oluşturma şartı aranmaksızın
dolaysız hat ile iletilmesi ve serbest tüketicilere satışı üretim şirketlerince yapılabilir. Ancak, bu husus, Kurulun ekonomik ve teknik şartları göz önünde bulundurarak vereceği karara bağlıdır. Ayrıca, üretim şirketleri ürettiği doğal gazın üretim kapasitesinin 8 inci maddenin (a) fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen miktardan az olması durumunda, üretilen doğal gazı, şehir içi dağıtım faaliyeti yapmaksızın diğer tüketicilere satabilir. Üretim şirketlerinin iletim ve depolama ile ilgili mevcut tesislerdeki hakları saklıdır. Bu hakkın kullanılması (c) ve (d) bentlerindeki hükümlere tabidir.
Üretim şirketleri, tarifeler, teslim kuralları, gaz kalitesi, gaz arzı, mevsimsel değişiklikler gibi hususlarda Kurumun yapacağı düzenlemelere uymakla yükümlüdür.
c) İletim: İletim faaliyetini gerçekleştirecek olan tüzel kişiler, aşağıdaki hususlara uymakla yükümlüdür.
1) İletim şirketleri sistemin uygun olması halinde, Kurum tarafından tespit edilen kriterler çerçevesinde, sisteme bağlanmak isteyen kullanıcıları on iki ay içerisinde en uygun şebekeye bağlamakla yükümlüdür.
2) Sisteme giriş talebini iletim şirketinin reddetmesi halinde kullanıcı, Kurumu bu durumdan haberdar edebilir. İletim şirketinin, şebeke işleyişi ile ilgili yönetmeliği ihlal ettiğinin Kurumca tespit edilmesi durumunda, iletim
şirketi kullanıcının sisteme giriş bağlantısını Kurulun vereceği karara göre yapar.
3) Kurum, kullanıcıların sisteme girişi ile ilgili taleplerini inceleyerek, iletim faaliyetlerinin aksamamasına, bu Kanunda belirtilen hususları göz önüne alarak, sistemin işleyişine engel olunmamasına azami dikkati gösterir.
4) İletim şirketleri, iletim faaliyetleri yapan diğer iletim şirketleri ile güvenli ve verimli bir işletim amacıyla eşgüdümlü çalışma yapabilmeleri için birbirlerine Kurumca belirlenen tüm teknik bilgileri vermek zorundadır.
5) İletim şirketleri, doğal gazın akışı ve sistemin işlemesi için gerekli ayarlama ve diğer her türlü hizmetlerin yerine getirilmesi hususunda kendilerinin sahip olduğu kısımdan sorumludur. Ayrıca, iletim şirketleri kendi sorumlu olduğu hatlarda, gaz iletiminin güvenli bir biçimde, verimli ve en az maliyet ile gerçekleştirilmesine yönelik her türlü tedbiri almaya ve bu Kanunda öngörülen diğer hususları yerine getirmeye mecburdur.
6) İletim şirketlerinin faaliyete geçebilmesi için, Kuruldan lisans almaları zorunludur. Sistemin işleyişini ihlal eden iletim şirketlerine, bu Kanunda belirtilen cezalar tatbik edilir.
7) İletim şirketleri ithalatçı şirket, toptan satış şirketi, üretim şirketi ve ihracatçı şirketler ile taşıma sözleşmesi yapar. İletim şirketleri ayrıca, üretim şirketi, serbest tüketici, depolama şirketi ve diğer iletim şirketleri ile teslim sözleşmeleri yapar. Yapılan veya yapılacak sözleşmelerde Kurumca belirlenen usul ve esaslar göz önünde bulundurulur ve sistemin
işleyişini engelleyen veya aksatan hükümlere yer verilmez.
8) Kurul, iletim şirketlerince transit doğal gaz iletimini de dikkate alarak hazırlanan ulusal iletim şebekesi yatırım programlarını inceler ve onaylar.
9) Mevcut, planlanan ve yapımı devam etmekte olan ulusal iletim şebekesi BOTAŞ'a ait olur. İletim şirketlerince mevcut hatlarla bağlantılı sistem oluşturacak şekilde inşa edilecek iletim amaçlı yeni boru hatları mülkiyeti kendilerine ait olmak üzere yatırım yapan diğer iletim şirketlerince işletilir. İletim şirketlerinin diğer hak ve yükümlülükleri çıkarılacak
yönetmeliklerle belirlenir.
d) Doğal gazın depolanması: Depolama faaliyeti yapacak olan tüzel kişiler aşağıdaki hususlara uymakla yükümlüdür.
1) Tüzel kişiler, doğal gazın yer altı ve yer üstünde gaz veya LNG olarak depolanması faaliyetlerinde bulunabilmeleri için, Kuruldan lisans almak zorundadır. Söz konusu lisans olmaksızın depolama faaliyetinde bulunulamaz. Lisans talebinde bulunan tüzel kişiler, çıkarılacak yönetmelikte yer alacak koşullara uymak mecburiyetindedir.

Depolama lisansı almak için başvuran tüzel kişilerde;
aa) Depolama yapacak teknik ve ekonomik yeterliliğe sahip olmak,
bb) Tasarrufları altında bulunacak depolama kapasitelerinin tümünü sistemin eşgüdümlü ve güvenli bir tarzda işlemesine yardımcı olacak şekilde idare edeceklerini taahhüt etmek,
cc) Tasarrufları altında bulunacak depolama kapasitelerinin sistem elverişli olduğu takdirde, tarafsız ve eşit bir şekilde hizmete sunulacağını taahhüt etmek,
Şartları aranır.
2) 6326 sayılı Kanuna göre, işletme ruhsatına sahip şirketlerin doğal gaz ürettiği yer altı doğal gaz yatağını, depolama amacı ile kullanmak üzere Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün onayının alınmasını müteakip Kuruma başvurması halinde, Kurul tarafından uygun görüldüğü takdirde, işletme ruhsatının ilgili bölümü depolama lisansına çevrilir. Ancak, üretim şirketinin Kuruma yaptığı başvuruda, depolama lisansı için istenen yeterliliğe sahip olduğunu belgelemesi şarttır. Şirket, depolama faaliyetine başladığı takdirde, depolama faaliyetini, muhasebesini ayrıştırmak suretiyle üretim faaliyetinden
ayrı olarak yürütür. Depolama şirketine yapılan taleplerin reddedilmesi ve sistem kullanıcısının bu durumdan Kurumu haberdar etmesi halinde, Kurum gerekli incelemeleri ve denetimleri yaparak depolama şirketinin yayımlanan usul ve
esaslar ile lisans şartlarını ihlal ettiğini tespit etmesi halinde, depolama şirketini talep edilen hizmeti vermeğe icbar edebilir. Yapılan bu ihlal nedeniyle, bu Kanunda gösterilen cezai müeyyideler uygulanır.
e) Toptan satış: Toptan satış şirketleri, serbest tüketicilere yapacakları toptan satış faaliyeti için, Kuruldan lisans almak zorundadır. İthalatçı lisansı almış olan tüzel kişilerin, toptan satış lisansı alma zorunlulukları yoktur. İthalat lisansı ile doğal gaz toptan satışı yapabilirler. Toptan satış faaliyeti yapmak isteyen tüzel kişilerin, lisans almak için
doğal gazı nereden temin edeceğini ve hangi taşıma koşulları ile satışı gerçekleştireceğini, yeterli teknik ve ekonomik gücünün bulunduğunu ve sistemin emniyetli bir şekilde işlemesine yardımcı olmak amacıyla, gerekli depolama kapasitelerine sahip olduğunu göstermesi ve ayrıca, yönetmeliklerde belirtilen diğer taahhüt ve garantileri de vermesi gerekir. Doğal gazın toptan satış faaliyetlerinin düzenlenmesinde aşağıdaki esaslara uyulması zorunludur.
1) Dağıtım şirketlerine doğal gaz satışı yapan tüzel kişiler, Kurumca öngörülecek süre içerisinde, müşterilerin mevsimsel azami doğal gaz çekişlerini karşılamak amacıyla, gerekli arz planlamasını yapmak ve depolama tedbirlerini almak ve bu amaçla depolama şirketleri ile yapacakları kira sözleşmelerini Kuruma ibraz etmek zorundadır. Gerekli depolama tedbirlerinin alınması için, lisansın verildiği tarihten itibaren beş yıllık bir süre tanınır. Bu süre, ülkedeki depolama tesislerinin yeterli düzeye ulaşmaması halinde Kurul kararı ile iki yıla kadar uzatılabilir. Ayrıca, Kurul her yıl iklim değerlerine göre, her şehir için müteakip yılın mevsimsel yoğunluğunu karşılayacak dengeleme amaçlı depolama
miktarlarını tayin etmeye ve gerekli tedbirleri almaya yetkilidir.
2) Serbest tüketicilere toptan gaz satışı yapan tüzel kişiler, bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip müşterilerine mevsimlik, günlük ve saatlik esneklik limitleri dahilinde gaz girişini sağlamak mecburiyetindedir. Toptan satıcıların gerekli arz ve depolama kapasitelerine ulaşması zorunlu olup, ayrıca lisansın verildiği tarihten itibaren beş yıllık bir süre içinde gerekli depolama tedbirlerini almak zorundadır. Bu amaçla depolama şirketleri ile yapacakları kira sözleşmelerini Kuruma ibraz ederler. Bu süre, ülkedeki depolama tesislerinin yeterli düzeye ulaşmaması halinde uzatılabilir.
3) Doğal gaz toptan satışı yapan tüzel kişiler, Kurum tarafından öngörülen süre içerisinde beklenen talebi karşılayabilecek iletim, depolama ve sistemi dengeleyici kapasiteleri sağlamak zorundadır.
4) Toptan satış şirketi, ithalatçı şirket veya ihracatçı şirket veya serbest tüketici veya dağıtım şirketi ile satış sözleşmeleri yapar ve fiyatları serbestçe belirler. Ticari gizliliği olan bilgiler Kurum hariç üçüncü taraflara açıklanamaz ve suistimal edilemez.
5) Toptan satış şirketlerinin, doğal gaz ithalatı yapabilmesi için ithalatçı lisansı alması zorunludur.
6) Toptan satış şirketlerinin her birinin bir yıl içinde satışını gerçekleştirdikleri toplam gaz miktarı, Kurumca cari yıla ilişkin belirlediği ulusal tüketim tahmininin yüzde yirmisini geçemez.
7) Toptan satış şirketleri, bölgesel sınırlama getirilmeksizin yurt genelinde satış yapabilir.
f) Doğal gazın ihracı: İthal edilmiş veya yurt içinde üretilmiş doğal gazı yurt dışına ihraç etmek isteyen tüzel kişiler, Kuruldan ihracatçı lisansı alır. Lisans almak isteyen şirketlerin çıkarılacak yönetmeliklerde belirtilen
şartların yanında;
1) Teknik ve ekonomik yeterliğe sahip olduğunu göstermesi,
2) Doğal gazı, hangi ülkeye ve hangi taşıma vasıtaları ile ihraç edeceğini bildirmesi,
3) İhraç nedeniyle sistemin işleyişini ve ülke ihtiyacını aksatmayacağını ve ayrıca sistemin emniyetini ihlal ettiği durumlarda, meydana gelen zarar ve ziyanı tazmin edeceğini garanti etmesi ve bu hususta meydana gelebilecek zarar
ve ziyanı karşılamak üzere zorunlu sigorta yapması, Şartları aranır. Ancak, transit hatları işleten iletim şirketleri, bu bendin (3) numaralı alt bendinde belirtilen garanti şartından muaftır.
g) Doğal gazın şehir içi dağıtımı: Şehir içi doğal gaz dağıtım hizmeti, Kurum tarafından açılacak ihaleyi kazanan şirkete mahalli doğalgaz dağıtım şebekesinin mülkiyeti de dahil olmak üzere şehrin gelişmişlik düzeyi, tüketim kapasitesi ve kullanıcı sayısı gibi hususlar dikkate alınarak Kurum tarafından belirlenecek lisans süresi için verilir. Kurumun belirli bir şehir için açacağı ihale, Resmi Gazete'de ilan edilir. Şirketlerin ihaleye katılmak için vereceği teklifler, çıkarılacak
yönetmeliklerde belirtilen usul ve esaslara göre değerlendirilerek ihaleyi kazanan şirkete dağıtım lisansı verilir ve şirket o şehirde dağıtım faaliyetlerini gerçekleştirmeye yetkili dağıtım şirketi unvanını alır. Dağıtım lisansı alan tüzel kişiler, bu Kanunda dağıtım lisansı ile ilgili hükümlere ve Kurumca belirlenecek usul ve esaslara uymakla yükümlüdür. Dağıtım
lisansı alan tüzel kişi, mülkiyetinde olacak dağıtım şebekesini lisans süresi sona ermeden başka bir tüzel kişiye satabilir.
Lisans süresi sona eren dağıtım şirketi, lisans süresinin tamamlanmasından bir yıl önce, söz konusu şehir içi dağıtım lisansının yenilenmesini Kurumdan talep etmesi halinde Kurul, şirketin ekonomik ve teknik gücünü, hizmet kalitesini, abonelerinin memnuniyetini, Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerde belirtilecek diğer hususları dikkate alarak ikinci kez dağıtım lisansı verebilir. Lisans sahibinin lisans süresi yukarıda belirtilen nedenlerle uzatılmadığı takdirde, Kurum ilgili şehir için yeniden ihale açar ve mevcut şebekenin işletme ve mülkiyeti için en uygun teklifi veren tüzel kişiye
dağıtım lisansını verir. Şebekenin bedeli Kurum tarafından tahsil edilerek önceki lisans sahibine ödenir.Kurum, mülkiyet sahibi dağıtım şirketinin dağıtım faaliyetleriniyönlendirir, denetler, izler ve gerektiğinde bu hizmetleri, masrafları dağıtım
şirketine ait olmak üzere, bu Kanuna tabi sertifika sahibi gerçek ve tüzelkişilerden satın alabilir. Doğal gazın şehir içi dağıtımına ait ihale usul veesasları, değerlendirme kriterleri ve lisansta bulunması gereken diğerhususlar yönetmelikle düzenlenir.Kuruldan dağıtım lisansı alan şehir içi dağıtım şirketi, yetki aldığı şehirde bulunan belediye veya belediye şirketini sermaye koyma şartı aramaksızın, yüzde on nispetinde dağıtım şirketine ortak olmaya davet etmek zorundadır. Bu sermaye oranı, bedeli ödenmek kaydıyla en fazla yüzde on oranında artırılabilir. Ancak bu artış Hazineye borcu bulunmayan ve ilave kredi talep etmeyen veya Hazineye olan kredi borçlarını tasfiye ettikten
sonra, bu amaçla Hazine garantili kredi sağlamaması kaydıyla mümkün olabilir.

Kurum, belediye veya belediye şirketinin hisse almaması veya en az bir yönetim kurulu üyeliğine hak kazanılmayacak oranda hisse alması halinde, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 275 inci maddesine göre belediyeye şirket
yönetim ve denetim kurullarında temsil hakkı verecek düzenlemelerin yapılmasını, şehir içi dağıtım şirketinden isteyebilir.
Dağıtım şirketlerinin yükümlülükleri:
1) Doğal gaz dağıtım şirketleri, dağıtım şebekeleri için sevkiyat kontrol merkezi kurarlar. Ancak, Kurum tarafından tüketim kapasitesinin yetersiz olduğu belirlenen şehirlerde bu şart aranmaz.
2) Dağıtım şirketleri sorumluluk alanlarında bulunan tüketicilerin talep etmesi halinde, bu tüketicileri sisteme bağlamakla yükümlüdür. Ancak bağlantı yapma yükümlülüğü, şirketin tasarrufu altındaki sistemin bağlantı yapmaya
imkan veren kapasitede olmasına ve tüketicinin de kendi üzerine düşen ve dağıtım yönetmeliğinde öngörülen işlemleri yapmasına ve belirleyeceği usul ve esaslara göre, bağlantının teknik ve ekonomik olarak gerçekleşmesinin mümkün
olmasına bağlıdır. Bu konuda ihtilaf olması halinde bağlantının teknik ve ekonomik olup olmadığına Kurul karar verir.
3) Bağlama talebi reddedilen kullanıcı durumu Kuruma bildirir. Kurul dağıtım şirketinin konu hakkındaki savunmasını aldıktan sonra, bu maddede belirtilen esasların ihlal edildiğinin tespit edilmesi halinde, şirket Kurulun konu hakkında vereceği karara uymak zorundadır.
4) Dağıtım şirketleri, konut, ticarethane ve sanayi dahil tüketicileri doğal gaz kullanmak için yaptırdıkları veya mevcut olan iç tesisatı kendi teknik personeline veya kendi adına çalışan denetim şirketlerine kontrol ettirebilir. İç tesisatın, yayımlanacak iç tesisat yönetmeliğine uygun olmadığının tespiti halinde, şirket gaz vermeyi reddedebileceği gibi vermekte olduğu gazı da kesebilir. Tüketicinin tesisatı uygun hale getirip tekrar başvurması halinde, aynı işlemler tekrarlanır. İç tesisatta yapılacak izinsiz tadilat, uygunsuz ve kötü kullanım, yanlış ve bozuk ekipman kullanılması,
proje dışı tesisat yapımı ile tesisatın bakımsızlığı nedeniyle doğabilecek zarar ve ziyanlardan dağıtım şirketleri sorumlu değildir.
5) Dağıtım şirketleri, yurt çapında sadece iki şehirde lisans sahibi olabilir. Ancak, bu sayı şehirlerin gelişmişlik durumu, tüketim kapasitesi ve kullanıcı sayısı gibi hususlar dikkate alınarak Kurul kararıyla artırılabilir. Kurul, nüfus yoğunluğuna göre bir şehri sınırları belirlenmiş birden fazla dağıtım bölgesine ayırabilir ve her bölgeyi ayrı ayrı ihale edebilir.
h) Sıkıştırılmış doğal gaz dağıtımı ve iletimi: Doğal gazın kuyubaşı, ulusal iletim şebekesi veya şehir içi dağıtım sisteminden satın alınıp sıkıştırılması ve basınçlı kaplara doldurulması, sıkıştırılmış haldeki doğal gazın şehirler arasındaki özel vasıtalarla taşınması ve iletim şebekelerinin ulaşamadığı yerlerde basıncının düşürülerek satılması faaliyetlerini yapacak tüzel kişilerin, bu faaliyetler için Kuruldan lisans almaları zorunludur. Bu faaliyeti yapacak tüzel kişilerin, lisans almak için ilgili yönetmeliklerde yer alan şartlara uymaları yanında, yapacakları faaliyet kapsamında yer alacak tesis ve ekipmanların Türk Standartlarına ve/veya Avrupa Birliğince kabul edilen standartlara uygun ve güvenli olacağını garanti etmesi şartı aranır.
Yapım ve hizmet faaliyetleri
MADDE 5.- Doğal gaz piyasasında faaliyet gösterecek ithalatçı şirket, ihracatçı şirket, iletim şirketi, depolama şirketi, dağıtım şirketi, toptan satış şirketi ve serbest tüketiciler, Kurumdan sertifika almış gerçek ve tüzel kişiler ile yapım ve hizmet sözleşmesi imzalayabilir. Doğal gazla ilgili herhangi bir yapım ve hizmet faaliyeti, sertifika sahibi olmayan kişiler arafından gerçekleştirilemez. İç tesisat ve servis hatları ile ilgili sertifikalar Kurum adına ve Kurum tarafından yetkilendirilen resmi veya özel şirketler ile şehir içi dağıtım şirketlerince verilir. Gerçek ve tüzel kişilerin, sertifika almak için Kuruma yapacakları başvurulara altmış gün içerisinde Kurum tarafından cevap Sistemle ilgili;
a) Fizibilite, etüt, proje, müşavirlik, kontrol ve denetleme,
b) Yapım,
c) Servis, bakım ve onarım,
Gibi hizmetleri yapacak olanlar da yapacakları faaliyetler için, Kurumdan sertifika almak zorundadır. Yapım ve hizmet faaliyeti yapmak isteyenler, Kurum tarafından hazırlanacak yönetmeliğe göre Kuruma başvurur. Söz konusu yönetmeliğin öngördüğü yeterlik şartlarını taşıyanlara sertifika verilir. Yapım ve hizmet faaliyetinde bulunacak gerçek veya tüzel kişiler, Kurumca hazırlanan yönetmelik ve yayımlanacak tebliğlere uygun faaliyet göstermek zorundadır. Yapım ve hizmet alanında faaliyet göstermek üzere iç tesisat ve servis hatları alanında dağıtım şirketlerinden sertifika almış olanlar, dağıtım şirketleri tarafından denetlenir. Ancak tüketicilerin başvurması halinde, Kurum tarafından da denetlenebilir. Tüketicilerin Kuruma başvurma usul ve esasları yönetmelik ile düzenlenir.
Lisans ve sertifikaların genel esasları
MADDE 6.- Bu Kanun kapsamında Kurul tarafından verilecek lisans ve sertifikaların tabi olacağı usul ve esaslar ile lisans ve sertifikalarda yer alacak asgari hükümler şunlardır:
a) Lisans ve sertifikaların tabi olacağı usul ve esaslar:
1) Piyasa faaliyetleri ile iştigal edecek tüzel kişiler, faaliyetlerine başlamadan önce, her bir faaliyet için ve söz konusu faaliyetlerin birden fazla tesiste yürütülecek olması halinde, her tesis için ayrı ayrı lisans almak zorundadır.
2) Birden fazla lisansa sahip olan aynı tüzel kişi veya aynı faaliyeti birden fazla tesiste yürüten tüzel kişiler, lisansa tabi her faaliyet veya tesis için ayrı ayrı muhasebe kayıtları tutmak zorundadır.
3) Lisans veya sertifika başvuru usul ve esasları, lisans ve sertifika sahibi tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri, lisans sahibinin haklarının temliki, lisans tadili, süreleri, süre uzatımı ve sahibi tarafından lisans veya sertifikadan vazgeçilmesi halleri ile faaliyetin türü ve iletim, dağıtım ve depolaması yapılan doğal gaz miktarına göre belirlenecek lisans ve sertifika bedelleri yönetmelikle düzenlenir.
4) Lisanslar ve sertifikalar bir defada en az on, en fazla otuz yıl süre ile verilir.
5) Tüzel kişiler, Kurul tarafından belirlenen lisans ve sertifika alma, yenileme, tadil, suret çıkartma, sertifika ve yıllık lisans bedellerini Kuruma ödemek zorundadır.
6) Lisans sahibi tüzel kişiler; tesislerini, yasal defter ve kayıtlarını, Kurul denetimine hazır bulundurmak, Kurul tarafından talep edildiğinde denetime açmak ve Kurumun faaliyetlerini yerine getirebilmesi için ihtiyaç duyacağı her türlü bilgi ve belgeyi zamanında Kurula vermek zorundadır.
b) Lisanslarda asgari olarak yer alacak hükümler:
1) Lisans kapsamında hizmet verilecek gerçek ve tüzel kişilere dair gruplar veya kategoriler ile yürütülecek faaliyet türlerini belirleyen hükümler.
2) Bir dağıtım ya da iletim lisansı sahibinin, gerçek ve tüzel kişilere, aynı kapasiteye sahip sistem kullanıcıları arasında ayrım gözetmeksizin sisteme erişim ve sistemi kullanım imkanı sağlayacağına dair hükümler.
3) Bu Kanunda yer alan fiyatlandırma esaslarını tespit etmeye, piyasa ihtiyaçlarını dikkate alarak, abonelere yapılan doğal gaz satışında uygulanacak fiyatlandırma esaslarını tespit etmeye ve bu fiyatlarda enflasyon nedeniyle ihtiyaç duyulacak ayarlamalara ilişkin formülleri uygulamaya dair yöntemler ve bunların denetlenmesine dair hükümler.
4) Lisans sahibinin Kurula tam ve doğru bilgi vermesini ve abonelere yapılan satışlar açısından; dağıtım lisansı sahibinin doğal gaz alımlarını en ekonomik kaynaktan yapmasını ve gerektiğinde yaptığı alımlarda en ekonomik alımı yaptığını kanıtlamasını sağlayacak hükümler. 5) Yönetmelik uyarınca, hizmet maliyetlerinin yansıtılmasına dair kurallar
ile işletme kayıplarını asgariye indirecek önlemlerin uygulanmasına dair esasları içeren hükümler.
6) Lisansın iptali ve sona ermesine ilişkin hükümler.
7) Lisansta değişiklik yapılmasına ilişkin hükümler.
8) Lisans sahibinin Kuruma ödemekle yükümlü olacağı bedeller ve ödeme koşullarına ilişkin hükümler.
9) Lisans sahibine ait veya kullanımındaki tesis ve/veya tesislerin gerektiğinde lisans amaçları doğrultusunda başkalarına kullandırılması koşullarına ilişkin hükümler.
10) Lisans sahibinin Kurul tarafından verilen tüm talimatlara uyma yükümlülüklerine ilişkin hükümler.
11) Lisans kapsamında, Kuruldan izin alınmaksızın yapılabilecek faaliyetlere ilişkin hükümler.
12) Lisans kapsamındaki faaliyetler ile ilgili uyuşmazlıkların hangilerinin Kurul tarafından çözüleceğine ilişkin hükümler.
13) Lisansta yer alan hak ve yükümlülüklerin hangi süre, koşul ve hallerde geçersiz olacağına ilişkin hükümler.
14) Hizmetin teknik gereklere göre yapılmasını sağlayacak hükümler.
c) Sertifikalarda asgari olarak;
1) Sertifika kapsamında hizmet verilecek gerçek ve tüzel kişilere dair
gruplar veya kategoriler ile yürütülecek faaliyet türlerini belirleyen
hükümler,
2) Sertifika iptali ve sona ermesine ilişkin hükümler,
3) Sertifikada değişiklik yapılmasına ilişkin hükümler,
4) Sertifika sahibinin Kuruma ödemekle yükümlü olacağı bedeller ve ödeme
koşullarına ilişkin hükümler,
5) Sertifika sahibinin Kurul tarafından verilen tüm talimatlara ve
yönetmeliklere uyma yükümlülüklerine ilişkin hükümler,
6) Sertifika kapsamında, Kuruldan izin alınmaksızın yapılabilecek
faaliyetlere ilişkin hükümler,
7) Sertifika kapsamındaki faaliyetleri ile ilgili uyuşmazlıkların
hangilerinin Kurul tarafından çözüleceğine ilişkin hükümler,
8) Sertifikada yer alan hak ve yükümlülüklerin hangi süre, koşul ve
hallerde geçersiz olacağına ilişkin hükümler,
9) Faaliyetlerin teknik gereklere göre yapılmasını sağlayacak hükümler,
Bulunur.
d) Lisans veya sertifikaların sona ermesi: Lisans ve sertifikalar Kurul
tarafından lisans veya sertifikada belirtilen yöntem uyarınca süreleri
uzatılmadığı takdirde, sürelerinin bitiminde veya lisans veya sertifika sahibi
gerçek veya tüzel kişinin iflası halinde kendiliğinden, lisans veya sertifika
sahibi gerçek veya tüzel kişinin lisans veya sertifikadan vazgeçmeyi istemesi
halinde ise ancak Kurul onayı ile sona erer.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Rekabetin Korunması ve Geliştirilmesi, Bilgi Verme,
Hesap Ayrışımı, Serbest Tüketicinin Belirlenmesi ve
Sisteme Girişte İstisnai Haller
Rekabetin korunması ve geliştirilmesi, bilgi verme ve hesap ayrışımı
MADDE 7.-a) Rekabetin korunması ve geliştirilmesine ilişkin esaslar
aşağıda belirtilmiştir:
1) 7.12.1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunda
öngörülen rekabet özgürlüğü, hakim durumun kötüye kullanılmaması, birleşme ve
devir almaya ilişkin hususlar, doğal gaz piyasasında faaliyet gösterecek tüzel
kişilere de uygulanır.

2) Türkiye'deki üretim şirketleri hariç olmak kaydıyla hiçbir tüzel kişi,
Kurumun cari yıla ait olarak belirlediği ulusal doğal gaz tüketim tahmininin
yüzde yirmisinden fazlasını satamaz. Bu oran, kayıplar düşüldükten sonra kalan
net ulusal tüketim miktarından şirketin doğrudan doğruya veya sermayesinin
yarısından fazlası kendisine ait şirketler vasıtasıyla tükettiği gaz miktarı
tenzil edilerek bulunur. Bu oranın aşılması halinde Kurum tarafından gerekli
önlemler alınır.

3) Doğal gaz piyasa faaliyeti yapan herhangi bir tüzel kişi, kendi
faaliyet alanı dışında faaliyet gösteren tüzel kişilerden sadece bir tanesine
iştirak edebilir. Ancak ayrı bir şirket kuramaz. Kendi faaliyet alanında,
faaliyet gösteren hiç bir tüzel kişiye iştirak edemez ve şirket kuramaz.
Ancak, iştirak ettiği tüzel kişi üzerinde doğrudan veya dolaylı olarak o tüzel
kişinin sermayesinin veya ticari mal varlığının yarısından fazlasını veya oy
haklarının yarısından fazlasını kullanma hakkına ya da denetim kurulu, yönetim
kurulu veya tüzel kişiyi temsile yetkili organların üyelerinin yarıdan
fazlasını atama hakkına ya da işlerini idare etme hakkına sahip olamaz.
BOTAŞ'ın mevcut iştirakleri ile ilgili hakları saklıdır.
b) Doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren tüzel kişiler yaptıkları
faaliyetle ilgili konularda, bilgi vermekle yükümlüdürler. Verilecek
bilgilerin kapsamı ve bilgi verilecek merciler aşağıda belirtilmiştir.
1) Doğal gaz iletim ve sevkiyat kontrolü yapan iletim şirketleri, LNG
tesisi ve yeraltı depolama tesisi işleten depolama şirketleri, şehir içi doğal
gaz dağıtım faaliyeti yapan dağıtım şirketleri, doğal gaz temin eden üretim ve
ithalat şirketleri, kendileriyle aynı alanda faaliyet gösteren diğer
şirketlere, yaptıkları faaliyetlerin doğal gaz sisteminin emniyetli ve verimli
işlemesini teminen yeterli bilgi vermekle yükümlüdürler.
2) Bu maddede belirtilen bilgilerin kapsamı, bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten sonra, Kurumun öncelikle çıkaracağı yönetmeliklerde belirlenecektir.
3) Doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren taraflar ticari yönden hassas
bilgi ve belgeleri gizli tutmakla yükümlüdür. Ancak, Rekabet Kurumu ve Kurumun
yapacağı soruşturmalar nedeniyle, ilgililere verecekleri bilgilerden dolayı
sorumlu tutulamaz.
4) Doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren tüzel kişiler, doğal gaz
alım-satımı sırasında bizzat edindikleri veya denetleyen, denetlenen veya
bağlı tüzel kişiler vasıtasıyla edindikleri gizli bilgileri, kendi menfaatleri
veya kendilerine bağlı firmalar yararına kullanamaz.
c) Doğal gaz piyasasında birden fazla konuda faaliyet gösteren tüzel
kişilerin muhasebe ayrışımlarını yapmaları zorunludur.
d) Dağıtım şirketlerinin bir yıl içerisinde dağıtacakları gazın en fazla
yüzde ellisini bir tüzel kişiden satın almaları esas olup, Kurul rekabet
ortamı oluşmasını dikkate alarak bu miktarı artırmaya veya azaltmaya
yetkilidir.
Serbest tüketicinin belirlenmesi ve sisteme girişte istisnai haller
MADDE 8.-a) Serbest tüketiciler aşağıdaki sınıflamaya göre belirlenir.
1) Satın aldığı yıllık doğal gaz miktarı birmilyon metreküpten daha fazla
olan tüketiciler ve kullanıcı birlikleri,
2) Elektrik enerjisi üretimi için gaz satın alan şirketler,
3) Elektrik ve ısı enerjisi üreten kojenerasyon tesisleri,
4) Üretim faaliyetinde kullanılmak üzere, Türkiye'de doğal gaz üreten
üretim şirketleri,
Serbest tüketici statüsündedir. Ancak Kurul, bütün tüketiciler serbest
tüketici oluncaya kadar her yıl serbest tüketici olma sınırını yeniden
belirleyecektir.
Kurul, bu maddede belirtilen sınıflamaların uygulanmasını yakından takip
eder. Dağıtım şirketlerinin, sorumluluk alanları haricinde bulunan abonelere,
doğal gaz temin etme zorunlulukları yoktur. Toptan satış şirketleri bu
tüketicilere doğal gaz satıp satmamakta serbesttir.
b) Kurul, sadece lisans verilme aşamasında olmak üzere, şehirlerin
gelişmişlik durumu, gaz tüketimi ve şehirlerde alt yapı yatırımlarının teşvik
edilmesi amacıyla, serbest tüketici olmak için aranan yıllık tüketim miktarının sınırını tespit etmeye yetkilidir. Doğal gaz piyasa faaliyeti yapan tüzel kişiler bu Kanunda belirtilen sisteme giriş koşullarına göre sisteme bağlantı yapmak isteyenlerin sisteme girişine müsaade
etmekle yükümlüdür.
Doğal gaz piyasa faaliyeti yapan tüzel kişiler, sisteme giriş için talepte
bulunan diğer tüzel kişiler ve serbest tüketicilerin sisteme giriş
taleplerini, ancak yeterli kapasiteye sahip olamama veya bu kişilerin sisteme
girişleri halinde yükümlülüklerini yerine getiremeyecekleri veya mevcut
sözleşmeleri nedeniyle ciddi mali ve ekonomik tazminatlara mahkum
olabilecekleri durumlarda kabul etmeyebilir.
Kapasitesizlik veya hizmet yükümlülükleri veya mevcut sözleşmeler
nedeniyle, meydana gelen ciddi ekonomik güçlükler yüzünden sisteme giriş
talebinin reddedilmesi halinde, durum gerekçeleriyle birlikte derhal Kuruma
bildirilir.
Kurul, kapasite veya bağlantı yokluğu veya başka bir engel olup
olmadığını, bu Kanun ve çıkarılacak yönetmeliklerde belirtilen kriterlere göre
araştırarak üç ay içerisinde kararını taraflara bildirir.
Sisteme giriş talep eden kullanıcının kapasite veya bağlantı yokluğu
durumunu bertaraf etmek amacıyla gerekli masrafları yüklenmesi halinde sisteme
giriş reddedilemez.
Piyasada faaliyet gösteren tüzel kişilerin mevcut sözleşmelerinde yer alan
hükümlerden kaynaklanan ciddi ekonomik ve mali güçlükler nedeniyle sisteme
girişin reddedilmesi halinde, iletim şirketi imzaladığı sözleşme nedeniyle,
zor durumda kalan diğer tüzel kişinin Kuruma başvurması üzerine, Kuruldan
sisteme giriş mecburiyetini geçici olarak kaldırmasını talep edebilir ve
gerekli bilgilerle birlikte sorunun çözümü için planladığı önlemleri Kurula
sunar. Kurul, iki ay içinde talep konusunda yapılacak işlem hakkında karar
verir.
Ancak, sisteme giriş mecburiyetinin geçici olarak kaldırılması talebinin
Kurul tarafından reddedilmesi halinde, iletim şirketi talepte bulunan gerçek
ve tüzel kişiyi sisteme bağlamaya mecburdur.

İKİNCİ KISIM

Çeşitli Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Yaptırımlar ve Yaptırımların Uygulanmasındaki
Usul, Ön Araştırma, Soruşturma ve Dava Hakkı
ile Tarifeler
Yaptırımlar ve yaptırımların uygulanmasındaki usul
MADDE 9.- Kurul, doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren gerçek veya tüzel
kişilere yapacağı yazılı ihtara rağmen mevzuata aykırı durumlarını devam
ettirenlere aşağıdaki yaptırım ve cezaları uygular:
a) Kurul tarafından bilgi isteme veya yerinde inceleme hallerinde; istenen
bilgilerin yanlış, eksik veya yanıltıcı olarak verildiğinin saptanması veya
hiç bilgi verilmemesi ya da yerinde inceleme imkanının verilmemesi hallerinde,
ikiyüzmilyar lira para cezası verilir ve yedi gün içinde bilgilerin doğru
olarak verilmesi ve/veya inceleme imkanının sağlanması ihtar edilir. Ancak,
kolay giderilebilecek kusurlu haller için ilgili gerçek ve tüzel kişilerden
belgelerin doğru olarak verilmesi ve/veya inceleme imkanının sağlanması
istenir.
b) Bu Kanun hükümlerine ve çıkarılan yönetmelik, talimat ve tebliğlere
aykırı hareket edildiğinin saptanması halinde, ikiyüzellimilyar lira para
cezası verilir ve otuz gün içinde gönderilmesi ihtar edilir.
c) Lisans veya sertifika genel esasları ve yükümlülüklerinden herhangi
birisinin yerine getirilmediğinin saptanması halinde, üçyüzmilyar lira para
cezası verilir ve otuz gün içinde düzeltilmesi ihtar edilir.
d) Lisans veya sertifika müracaatında ve bunların verilmesinde aranan
şartlar konusunda, gerçek dışı belge sunulması veya yanıltıcı bilgi verilmesi
veya lisans veya sertifikada öngörülen hususları etkileyecek şartlardaki
değişikliklerin Kurula bildirilmemesi halinde, dörtyüzmilyar lira para cezası
verilir ve otuz gün içinde düzeltilmesi ihtar edilir.
e) Lisans müracaatı sırasında iştirak ilişkisi konusunda yanıltıcı bilgi
verilmesi veya faaliyet süresi boyunca iştirak ilişkisi yasağına aykırı
davranışta bulunulması halinde, dörtyüzmilyar lira para cezası verilir ve otuz
gün içerisinde iştirak ilişkisinin düzeltilmesi ihtar edilir.
f) Piyasada lisans kapsamı dışında faaliyet gösterildiğinin saptanması
halinde, beşyüz milyar lira para cezası verilir ve onbeş gün içinde kapsam
dışı faaliyetin veya aleyhe faaliyetin durdurulması ihtar edilir.
g) Lisans veya sertifikanın verilmesine esas olan şartların, faaliyetlerin
yürütülmesi sırasında ortadan kalktığının saptanması halinde lisans veya
sertifika iptal edilir. Ancak, bu şartların baştan mevcut olmadığının
saptanması halinde ise lisans veya sertifikanın iptali yanında ayrıca beşyüz
milyar lira para cezası verilir.
Yukarıdaki para cezalarını gerektiren fiillerin ihtara rağmen
düzeltilmemesi veya tekrarlanması hallerinde para cezaları her defasında bir
önceki cezanın iki katı oranında artırılarak uygulanır. Bu cezaların verildiği
tarihten itibaren iki yıl içinde idari para cezası verilmesini gerektiren aynı
fiil işlenmediği takdirde önceki cezalar tekrarda esas alınmaz. Ancak, aynı
fiil iki yıl içinde işlendiği takdirde, artırılarak uygulanacak para cezasının
tutarı cezaya muhatap tüzel kişinin bir önceki mali yılına ilişkin
bilançosundaki safi satış hasılatının yüzde yirmisini aşamaz. Cezaların bu
düzeye ulaşması halinde, Kurul lisans veya sertifikayı iptal edebilir.
Bir lisans veya sertifikanın iptali halinde, yeni bir lisans veya
sertifika verilene kadar, verilen hizmetin aksamaması için Kurul gereken
önlemleri alır.
Doğal gaz şehir içi dağıtım lisansının iptal edilmesinin zorunlu hale
gelmesi durumunda Kurul hizmetin aksamaması için gerekli tedbirleri önceden
almak suretiyle, lisansı iptal eder. Dağıtım şebekesinin mülkiyetini elinde
bulunduran lisans sahibinin nam ve hesabına yüz yirmi gün içerisinde ilgili
şebekenin satışı ve yeni lisans sahibinin belirlenmesi için ihaleye çıkılır.
Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar yönetmeliklerde belirlenir.
Bu maddede düzenlenen tüm idari para cezaları hiçbir şekilde ilgili cezayı
ödeyen tüzel kişi tarafından hazırlanacak tarifelerde maliyet unsuru olarak
yer almaz.
Para cezası, bu Kanuna aykırı hareket eden tarafların her birine ayrı ayrı
uygulanır. Bu Kanun gereğince para cezasını gerektiren fiillerin 1.3.1926
tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanunu veya ceza hükmünü içeren diğer
kanunlarda suç sayılması, söz konusu para cezalarının verilmesine engel
olmayacağı gibi, lisans veya sertifikanın iptaline de mani değildir.
Bu Kanundaki cezaları gerektiren fiillerin birden fazla olması halinde ve
aralarında irtibat olması durumunda en yüksek cezayı gerektirecek fiilin
cezası; irtibat bulunmaması halinde ise, her birinin cezası ayrı ayrı
uygulanır.
Para cezası uygulama hakkı, aykırılığın vuku bulduğunun Kurulca öğrenildiği
tarihi izleyen yılın başından itibaren beş yıllık zaman aşımına tabidir.
Sürekli veya tekrarlanan bir aykırılık söz konusu ise zaman aşımı süresi,
aykırılığın sona erdiği ya da en son tekrarlandığı günden itibaren başlar.
Kurulun inceleme ve araştırma amacıyla yapacağı herhangi bir işlem, bu
işlemin ilgili tarafa tebliği, karar aleyhine yargı yoluna başvurulmuş olması
zaman aşımını keser.
Verilen para cezası 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre Maliye Bakanlığınca tahsil
olunur. Bu maddedeki para cezası miktarları her yıl 765 sayılı Türk Ceza
Kanununun ek 2 nci maddesi hükümleri uyarınca artırılır.
Ön araştırma, soruşturma ve dava hakkı
MADDE 10.- Kurul, re'sen veya kendisine intikal eden ihbar veya şikayetler
üzerine doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olup
olmadığının tespiti için ön araştırma yapılmasına karar verir.
Ön araştırma ve soruşturmada takip edilecek usul ve esaslar yürürlüğe
konulacak yönetmelikle düzenlenir.
Kurul kararına karşı açılacak davalar ilk derece mahkemesi olarak
Danıştay'da görülür. Danıştay, Kurul kararlarına karşı yapılan başvuruları
acele işlerden sayar.
Tarifeler
MADDE 11.- Bu Kanun kapsamında Kurulca onaylanmak üzere düzenlenen
tarifeler, tarifelerin belirlenmesi ve uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar
şunlardır:
1) Bağlantı Tarifeleri: Kurumca belirlenecek bağlantı tarife esasları,
ilgili bağlantı anlaşmalarına dahil edilecek olan ve iletim sistemi ya da bir
dağıtım sistemine bağlantı için eşit durumda olan serbest tüketiciler arasında
ayrım yapılmaması esasına dayalı hükümleri ve şartları içerir. Fiyatlar, bu
esaslar dahilinde taraflarca serbestçe belirlenir. Abonelere Kurum ve dağıtım
şirketi arasında belirlenen sabit bağlantı tarifeleri uygulanır.
2) İletim ve Depolama Tarifesi: Kurum, iletim ve sevkiyat kontrolüne ait
tarifeleri belirler. Tarifelerde iletim mesafesi, iletilen gaz miktarı ve
öngöreceği diğer faktörleri dikkate alır.
İletim ve şevkiyat kontrol hizmeti yapan tüzel kişiler tarifelerini Kurum
tarafından belirlenecek süre içerisinde Kuruma bildirirler. Kurum, bildirilen
tarifelerden ve bu maddede yer alan esaslardan hareketle yeni tarifeleri
belirler.
Kurum tarafından hazırlanacak olan iletim tarifesi üretilen, ithal veya
ihraç edilen doğal gazın nakli için iletim şebekesinden yararlanan eşit
durumda olan tüm kullanıcılar arasında fark gözetmeksizin uygulanacak
fiyatları, hükümleri ve tarife şartlarını içerir.
Kurum, transit doğal gaz iletiminin teşvik edilmesi amacıyla transit
iletim tarifelerini yurt içi iletim tarifelerinden farklı usul ve esaslara
göre tespit etme yetkisine sahiptir.
Depolama tarifeleri depolamacı şirketler ile depolama hizmeti alan tüzel
kişiler arasında serbestçe belirlenir.
İletim ve depolama şirketleri ekonomik, verimli ve güvenli işletmecilik
hizmeti verdiklerini Kuruma göstermek zorundadırlar.
3) Toptan Satış Tarifesi: Kurum doğal gaz satış tarifelerinde esas
alınacak unsurlar ve şartları belirler. Satış fiyatları ise, bu esaslar
dahilinde doğal gaz alım satımı yapan taraflarca serbestçe belirlenir.
4) Perakende Satış Tarifesi: Dağıtım şirketleri en ucuz kaynaktan gaz
temin ettiklerini, verimli ve güvenli işletmecilik yaptıklarını ispat etmek
zorunda olup, lisans süresi içerisinde de bu yükümlülüğe uymak zorundadır.
Dağıtım şirketinin birim gaz alım fiyatı, birim hizmet bedeli, amortisman
bedelleri ve diğer faktörlerden meydana gelecek olan perakende satış fiyatları
ve tarife esasları Kurumca belirlenir. Belirlenen perakende satış fiyatının
dışında tüketicilerden herhangi bir ad altında ücret talep edilemez. Perakende
satış tarifeleri enflasyon ve diğer hususlar göz önüne alınarak, dağıtım
şirketlerinin Kuruma başvurması halinde yeniden tespit edilebilir. Kurum bu
fiyatların tespitinde hizmet maliyeti, yatırıma imkan sağlayacak makul ölçüde
karlılık ve piyasada cari olan doğal gaz alış fiyatlarını ve benzeri durumları
dikkate alır. Kurulun onayladığı tarifelerin hüküm ve şartları, bu tarifelere
tabi olan tüm gerçek ve tüzel kişileri bağlar.
Bir gerçek veya tüzel kişinin bu Kanunda öngörülen ödemelerden herhangi
birini yapmaması halinde, söz konusu hizmetin durdurulmasını da içeren usul ve
esaslar yönetmelikle düzenlenir.
Bu maddede belirtilen esaslar doğrultusunda Kurum bütün tarife türleri
için tarifeler yönetmeliği hazırlar. Hazırlanan yönetmelik esasları
doğrultusunda ilgili tüzel kişilerce hazırlanacak fiyat tarifeleri, her yıl
Ekim ayının sonuna kadar hazırlanır ve Kurulun görüşüne
sunulur. Kurul bu başvuruları aynı yılın 31 Aralık tarihini geçmeyecek şekilde
inceler ve uygun bulması halinde onaylar. Tarife esasları ve limitleri Kurumca
enflasyon ve diğer hususlar göz önüne alınarak yeniden ayarlanabilir.
İthal ve yerli doğal gazın ithal ve satışında Akaryakıt Fiyat İstikrar
Fonu mevzuatına ilişkin hükümler uygulanmaz.
İKİNCİ BÖLÜM
Diğer Hükümler, Değiştirilen, Kaldırılan ve
Uygulanmayacak Hükümler
Diğer hükümler
MADDE 12.-a) Kamulaştırma; bu Kanunda öngörülen faaliyetlerin gerektirmesi
halinde, 4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununda belirtilen
esaslar dahilinde kamulaştırma yapılır. Bu konuda Kurulca verilecek lüzum
kararı, kamu yararı kararı yerine geçer ve müteakip işlemler Kamulaştırma
Kanunu hükümlerine göre yürütülür.
Kamulaştırılan taşınmazın mülkiyeti Hazineye; kullanma hakkı kamulaştırma
bedelini ödeyen tüzel kişiye ait olur. Kullanma hakları, ilgili lisans veya
sertifikanın bir cüz'ü olup geçerliliği bunların geçerlilik süresi ile
sınırlıdır.
Lisans veya sertifikanın sona ermesi veya iptali halinde, tüzel kişilerce
ödenmiş bulunan kamulaştırma bedelleri iade edilmez.
b) Mülkiyetin gayri ayni haklar ve kiralama; tüzel kişiler, faaliyetleri
ile ilgili olarak kamuya ait araziler üzerinde, bedeli ilgili tüzel kişi
tarafından ödenmesi suretiyle mülkiyetin gayri ayni hak tesisini ve bu
arazilerin kiralanmasını talep edebilir.
Bu istek Kurulca uygun görüldüğünde, Kurum ilgili kanunlar uyarınca
ihtiyaca göre intifa, irtifak, üst hakkı veya uzun süreli kiralama yoluna
gider.
Bu şekilde elde edilen hakkın bedelini ödeme yükümlülüğü devralan tüzel
kişiye aittir. Kullanma hakları, ilgili lisans veya sertifikanın bir cüz'ü
olup, geçerliliği bunların geçerlilik süresi ile sınırlıdır.
c) Tebligat; Kurum tarafından bu Kanuna göre yapılacak tebligatlar,
11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır.
d) Kurumun para, evrak ve her çeşit malları Devlet malı hükmündedir.
Görevleri ile ilgili olarak suç işleyen Kurul Başkanı ve üyeleri ile Kurum
personeli Devlet memurları gibi cezalandırılır. Kurul üyeleri ve personeline
karşı işlenen suçlar Devlet memuruna karşı işlenmiş sayılır. Bu konudaki
kovuşturmalar genel hükümlere göre yürütülür.
e) BOTAŞ veya doğal gaz piyasa faaliyeti yapmak üzere lisans sahibi olan
tüzel kişilerin başvurusu üzerine ilgili idare 3.5.1985 tarihli ve 3194 sayılı
İmar Kanununa göre doğal gazın depolanması, iletimi ve dağıtım hatlarının imar
planında önceden tahsis edilmiş olması şartını aramaz ve doğal gaz iletim,
dağıtım hatları ile depolama tesislerinin projesi uyarınca imar planına
işleyerek gerekli ruhsatları verir.
f) Doğal gazın ithali, satışı, satış fiyatının tespiti ve dağıtımı konusu
ile ilgili olarak 1580 sayılı Belediye Kanunu ve 27.6.1984 tarihli ve 3030
sayılı Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun ile diğer kanun ve kanun
hükmünde kararnamelerin bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.
g) BOTAŞ'ın doğal gazla ilgili alacakları hakkında 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
h) Doğal gaz dağıtımı faaliyeti yapan mevcut kuruluşlarda istihdam edilen
T.C. Emekli Sandığına tabi personelinden, isteyenlerin T.C. Emekli Sandığı ile
ilişkileri devam ettirilir.
Değiştirilen, kaldırılan ve uygulanmayacak hükümler
MADDE 13.-a) 8.9.1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun
64 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan "turistik tesislerin"
ibaresinden sonra gelmek üzere "ve doğal gaz iletim, dağıtım ve depolama tesis
ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin" ibaresi eklenmiştir.
b) 6326 sayılı Petrol Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.
c) 2.1.1990 tarihli ve 397 sayılı Doğal Gazın Kullanımı Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname yürürlükten kaldırılmıştır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Elektrik Piyasası Kanununda Yapılan Değişiklikler
MADDE 14.- 20.2.2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun
1 inci maddesinin 6 numaralı bendi ile İkinci Kısım, Birinci Bölüm ve 4 üncü
madde başlığı ile madde metninde geçen "Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu"
ibareleri "Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu", 1 inci maddesinin 7 numaralı
bendi ile İkinci Kısım, Birinci Bölüm ve 5 inci maddenin başlığı ve metninde
geçen "Elektrik Piyasası Düzenleme Kurulu" ibareleri "Enerji Piyasası
Düzenleme Kurulu" olarak değiştirilmiştir.
MADDE 15.- 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 5 inci maddesinden
sonra gelmek üzere aşağıdaki 5/A maddesi eklenmiştir.
Kurulun doğal gaz piyasası ile ilgili görevleri
MADDE 5/A.- Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu, doğal gaz piyasası ile
ilgili olarak aşağıda belirtilen hususlardaki görevleri de yerine getirir:
a) Doğal gaz piyasa faaliyetlerine ilişkin plan, politika ve uygulamalarla
ilgili Kurum görüş ve önerilerini belirlemek.
b) Doğal gaz piyasa faaliyetlerine ilişkin doğrudan taraf olunan
uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerin ifası için, Kuruma
düşen görevlerin yapılmasını sağlamak.
c) Doğal Gaz Piyasası Kanunu ile Kuruma yetki verilen konularda, doğal gaz
piyasa faaliyetlerine ilişkin her türlü düzenlemeleri onaylamak ve bunların
yürütülmesini sağlamak.
d) Doğal Gaz Piyasası Kanununda yer alan lisans ve sertifikaların
verilmesine ve bunların yürütülmesi ve iptaline ilişkin her türlü kararları
almak ve uygulamak.
e) Doğal Gaz Piyasası Kanununda yer alan hükümler dahilinde özel hallerde
uygulamaya konulabilecek sınırlama ve yükümlülüklerin tespiti ile fiyat
belirlemesine yönelik kararları almak.
f) Doğal gaz piyasası içerisinde rekabetin hiç veya yeterince oluşmadığı
alanlarda, fiyat ve tarife teşekkülüne ilişkin usul ve esasları düzenlemek.
g) Doğal Gaz Piyasası Kanununda belirlenen faaliyetlere ilişkin tarifeleri
onaylamak veya tarife revizyonları hakkında karar almak.
h) Doğal gaz piyasası faaliyetleri ile ilgili denetleme, ön araştırma ve
soruşturma işlemlerinin yürütülmesi, yetkisi dahilinde ceza ve yaptırımları
uygulamak ve dava açmak da dahil olmak üzere her türlü adli ve idari makama
başvuru kararlarını almak.
ı) Doğal Gaz Piyasası Kanununun uygulanması ile ilgili olarak tüzel
kişiler veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında çıkacak ihtilafları
çözmek.
i) Doğal Gaz Piyasası Kanununda gösterilen diğer görevleri yerine getirmek
ve yetkileri kullanmak.
MADDE 16.- 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 6 ncı maddesi aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir.
Yasaklar ve görevden alma
Madde 6.- Kurul üyeleri üyelikleri süresince özel bir kanuna dayanmadıkça
kamu ya da özel kuruluşlarda hiç bir görev alamazlar. Kurul üyeleri,
üyeliklerinin sona ermesinden itibaren iki yıl süre ile elektrik ve doğal gaz piyasalarında faaliyet gösteren özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kişiliklerde ya da bunların iştiraklerinde görev alamaz ya da bu tür işlere ortak olamazlar ve bu tüzel kişilerden ya da iştiraklerden gelir sağlayacak ya da sağlayabilecek doğrudan ya da dolaylı ilişkiye giremez ve elektrik enerjisi ticareti ve doğal gaz ticareti ile uğraşamaz.
Kurul üyeleri, göreve başlamadan önce maliki oldukları Hazine Müsteşarlığı
tarafından çıkarılan borçlanmaya ilişkin menkul kıymetler dışındaki, elektrik
ve doğal gaz piyasalarında faaliyet gösteren tüzel kişilere veya bunların
iştiraklerine ait her türlü hisselerini ya da menkul kıymetlerini üçüncü
dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar sıhri hısımları dışındakilere,
görev sürelerinin başlamasından itibaren otuz gün içinde satmak veya devretmek
suretiyle elden çıkarmak zorundadır.
Kurul üyelerinin eşleri ve birinci dereceye kadar kan hısımları, elektrik
ve doğal gaz piyasalarında faaliyet gösteren kamu kurum ve kuruluşları
dışındaki tüzel kişiliklerde ya da bunların iştiraklerinde Kurul üyelerinin
atanmasından sonra ve üyelik süresi boyunca görev alamaz ya da bu tür işlere
ortak olamazlar ve bu tüzel kişilerden ya da iştiraklerden gelir sağlayacak ya
da sağlayabilecek doğrudan ya da dolaylı ilişkiye giremez ve elektrik enerjisi
ticareti ve doğal gaz ticareti ile uğraşamaz.
Kurul üyeleri ve Kurum personeli, Kurumla ilgili gizlilik taşıyan
bilgileri ve elektrik enerjisi ve doğal gaz sektöründe yer alan gerçek ve
tüzel kişilere ait her türlü sırları, görevlerinden ayrılmış olsalar bile
açıklayamaz, kendilerinin veya başkalarının menfaatine kullanamaz.
Kurul üyelerinin görev süreleri dolmadan görevlerine son verilemez. Ancak,
bu maddedeki yasakları ihlal ettiği veya bu Kanun ile kendilerine verilen
görevler ile ilgili olarak işlediği suçlardan dolayı haklarında mahkumiyet
kararı kesinleşen Kurul Başkan ve üyeleri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu
uyarınca Devlet memuru olmak için aranan şartları kaybettikleri tespit edilen
veya üç aydan fazla bir süre ile hastalık, kaza veya başka bir nedenle
görevlerini yapamaz durumda olan veya görev süresinin kalan kısmında görevine
devam edemeyeceği, üç aylık süre beklenmeksizin tam teşekküllü bir hastaneden
alınacak heyet raporu ile tevsik edilen Kurul üyeleri, süreleri dolmadan
Bakanlar Kurulu tarafından görevden alınır.
MADDE 17.- 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 8 inci maddesinin (b)
bendinin ikinci alt bendine aşağıdaki hüküm eklenmiş ve (d) bendi aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir.
Elektrik piyasasında faaliyet gösteren tüzel kişilerin ortaklık payları
ile ilgili hususlar doğal gaz piyasasına yönelik üretim yapan tesislere
uygulanmaz. Ancak, doğal gaz depolama tesisleri bu kapsam dahilindedir.
d) Kurum, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu tarafından denetlenir.
MADDE 18.- 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 9 uncu maddesinin
dokuzuncu fıkrasının birinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Emeklilik açısından Kurum personelinin durumu, Başkanlık tarafından
hazırlanacak ve Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmelikle
düzenlenir.
MADDE 19.- 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 10 uncu maddesinin
birinci fıkrasının birinci cümlesinden sonra gelmek üzere "A) Kurumun elektrik
piyasası ile ilgili gelirleri aşağıdaki gelir kalemlerinden oluşur:" şeklinde
bir bent eklenmiş ve (e) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki düzenleme yeni
(B) bendi olarak eklenmiştir.
B) Kurumun doğal gaz piyasası ile ilgili gelirleri aşağıdaki gelir
kalemlerinden oluşur:
a) Katılma payı.
b) Lisans, sertifika, onay ve vize işlemleri üzerinden alınacak bedeller.
c) Yayın ve sair gelirler.
d) Ayrıntıları kamuoyuna duyurulmak kaydıyla ve piyasanın gelişimine dair
etüt ve proje çalışmalarının finansmanında kullanılmak üzere uluslararası
kurum ve kuruluşlar tarafından verilecek hibeler.
Katılma payının mükellefi, lisans ve sertifika sahibi olan tüzel
kişilerdir. Katılma payı, anılan mükelleflerin yıllık faaliyet dönemine
ilişkin olarak düzenleyecekleri gelir tablolarında yer alan safi satış
hasılatı tutarının, Kurulca %0,2 (binde iki) oranını aşmayacak şekilde
belirlenecek katılma payı oranı ile çarpımı sonucu bulunur. Yıl içerisinde
uygulanacak katılma payı oranı, bir önceki yılın Aralık ayı içerisinde ilan
edilir.
MADDE 20.- 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununa aşağıdaki ek maddeler
eklenmiştir.
EK MADDE 1.- Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, bu Kanunun uygulanması ile
birlikte, Doğal Gaz Piyasası Kanununu da uygulamakla yetkili ve sorumludur.
Doğal gaz sektörü ile elektrik enerjisi sektörünün birbirinden farklı
piyasalar olması nedeniyle Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ve Kurulu
piyasalarla ilgili görev, yetki ve düzenlemeleri ayrı ayrı ve kendi
kanunlarına göre yürütür.
EK MADDE 2.- Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, doğal gazın ithali,
iletimi, dağıtımı, depolanması, ticareti ve ihracatı ile bu faaliyetlerine
ilişkin tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini tanımlayan
lisans ve sertifikaların verilmesinden, piyasa ve sistem işleyişinin
incelenmesinden, dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin
oluşturulmasından, tadilinden ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden,
maliyeti yansıtan fiyatların incelenmesinden ve piyasada Doğal Gaz Piyasası
Kanununa uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan yetkili ve sorumludur.
Doğal Gaz Piyasası Kanununun yürütülmesinde, gerçek ve tüzel kişilerin
Kurumdan alacakları lisans veya sertifika kapsamında yapacağı faaliyetlerin
denetimi, gözetimi, yönlendirilmesi, uyulacak usul ve esaslar ile bu lisans ve
sertifikaların kapsamı, verilme kriterleri, süreleri, bedellerinin tespit
şekli, çevre mevzuatı ile uyum sağlaması, sicil kayıtlarının tutulma usulü ile
lisans ve sertifika sahiplerinin hak ve yükümlülükleri ve piyasanın
düzenlenmesi ile ilgili gerek görülen diğer hususlar çıkarılacak
yönetmeliklerle düzenlenir.
Kurum, Kurul kararıyla Doğal Gaz Piyasası Kanunu hükümleri uyarınca
çıkaracağı yönetmelikleri ve uzun vadeli programları piyasada faaliyet
gösteren tüzel kişilerin ve ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerini alarak
hazırlar.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Geçici Hükümler
GEÇİCİ MADDE 1.- Hazırlık dönemi, bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren on
iki aylık süreyi ifade eder. Bakanlar Kurulu bu süreyi bir defaya mahsus olmak
üzere altı aya kadar uzatabilir.
Hazırlık dönemi kapsamında;
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten evvel alınmış kanuni bir hak, belge,
izin veya yetkilendirmeye müsteniden yapılmakta olan doğal gaz piyasa
faaliyeti, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en fazla yirmidört ay
daha devam edebilir. Anılan faaliyetlerin bu süreden sonra devamı, bu Kanuna
göre alınacak izne bağlıdır.
Yapılmakta olan doğal gaz piyasa faaliyetlerinin bu Kanunun hükümleri
dairesinde devamına izin verilebilmesi için;
a) Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yirmi ay içinde Kuruma
müracaat edilmesi,
b) Doğal gaz piyasa faaliyetinde bulunan tüzel kişinin, söz konusu
faaliyeti yapmaktan men edilmemiş olması,
Şarttır.
Hazırlık dönemi içerisinde şehirlerde doğal gaz dağıtım yetkisi alacak
şirketin ihale suretiyle seçimi, seçilen şirketin izin alınmak üzere Bakanlar
Kuruluna sunulması, izin verme sözleşmesinin Bakanlık ile imzalanma prosedürü
ve benzer işlemler Bakanlık tarafından hazırlanacak tebliğe göre yapılır.
Bakanlık bu konuda BOTAŞ Genel Müdürlüğünü söz konusu işlerin yürütülmesi için
görevlendirir. Bakanlık ile izin verilen şirket arasında imzalanacak izin
verme sözleşmesi Bakanlar Kurulu onayı ile yürürlüğe girer ve hazırlık
döneminin sonunda, Kurum tarafından hazırlanacak mevzuat hükümlerine uymadığı
takdirde, Kurul sözleşmeyi mevzuata uygun hale getirebilmek için gerekli
değişikliği yaparak dağıtım lisansına dönüştürür. İzin verme sözleşmesi
imzalayan dağıtım şirketi bu değişikliğe itiraz edemez.
Hazırlık dönemi sonuna kadar doğal gaz piyasa faaliyetleri yapmak isteyen
hiç bir şirkete bu Kanuna göre lisans veya sertifika verilmez.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, hazırlık dönemi içerisinde
Kanunun uygulanmasına yönelik uyuşmazlıkların hallinde veya tereddütlerin
giderilmesinde Bakanlık yetkili ve görevlidir.
GEÇİCİ MADDE 2.- BOTAŞ, bu Kanunun yayımlandığı tarihten sonra ithalatı
ulusal tüketimin yüzde yirmisi oranına düşünceye kadar yeni doğal gaz alım
sözleşmesi yapamaz. Hazırlık döneminden sonra başlamak üzere her yıl en geç
2009 yılına kadar toplam yıllık ithalat miktarını yıllık ulusal tüketiminin
yüzde yirmisine düşürünceye kadar, mevcut doğal gaz alım veya satış
sözleşmelerinin kısmi veya bütün olarak tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte
devredilmesi için istekli olan diğer ithalat lisans yeterlik sahibi
şirketlerin katılacağı devir için BOTAŞ tarafından ihale yapılır. İhaleyi
kazanan tüzel kişiye, söz konusu devir için BOTAŞ'ca muvafakat verilir. İlgili
tüzel kişi sözleşmenin satıcı tarafı ile devredilecek miktar için, yeni
sözleşme yapmasından sonra devir yürürlüğe girer. Ancak ihaleyi kazanan tüzel
kişinin satıcı taraf ile sözleşme yapamaması halinde, ithalatçı şirketin
BOTAŞ'ın tüm yurt dışı mükellefiyetini yerine getirmeyi kabul etmesi ve ikili
anlaşmalarla belirlenen doğal gaz alım fiyatının altında olmamak şartıyla,
satış yoluyla devir gerçekleşebilir. Hazine garantili sözleşmesi bulunan Yap
İşlet ve Yap İşlet Devret santralleri, Hazine Müsteşarlığına başvurarak ilgili
Hazine garantilerinden feragat etmek koşuluyla, doğal gaz alımlarını piyasa
koşulları içinde basiretli bir işletmeci gibi davranarak en ekonomik kaynaktan
yaptıklarını Kurula ispat etmek ve doğal gaz satın alma maliyetindeki düşüşü,
elektriğin satış fiyatında bir azalma sağlayacak şekilde yansıtmak
zorundadırlar.
BOTAŞ tarafından her takvim yılında devredilen miktarlar, Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihte alım taahhüdünde bulunulan toplam doğal gaz
miktarının yüzde onundan daha az olamaz.
Ayrıca, BOTAŞ'ın mevcut sözleşmelerinin var olduğu ülkeler dışındaki
ülkelerden yapılacak ithalat için yapılacak müracaatlarda Kurul, piyasada
rekabet ortamının oluşturulması, mevcut sözleşmelerden doğan yükümlülükleri ve
ihracat bağlantılarını dikkate alarak belirleyeceği usul ve esaslar dahilinde
müracaatları değerlendirerek ithalata müsaade edebilir. Ancak, BOTAŞ'ın mevcut
sözleşmelerinin var olduğu ülkeler ile bu sözleşme süreleri sona erinceye
kadar bu ülkeler ile hiç bir ithalatçı şirket tarafından yeni gaz alım
sözleşmeleri yapılamaz. Söz konusu mevcut sözleşmelerin sona erdiği tarihten
itibaren aynı miktarlar için yeni ithalat sözleşmeleri yapılabilir. Ancak,
ihraç amaçlı veya Kurumca tespit edilecek yurt içi doğal gaz arz açığının
olması durumunda söz konusu ülkelerle yeni gaz alım bağlantıları yapılabilir.
Bu Kanun hükümlerine göre, dağıtım faaliyeti hariç, BOTAŞ'ın dikey
bütünleşmiş tüzel kişiliği 2009 yılına kadar devam eder. Bu tarihten sonra
BOTAŞ yatay bütünleşmiş tüzel kişiliğe uygun olarak yeniden yapılandırılır.
Yeniden yapılandırılma sonucu meydana gelecek yeni tüzel kişilerden, sadece
gaz alım ve satım sözleşmelerine sahip olan ve ithalat faaliyeti yapacak olan
şirket, BOTAŞ'ı temsil eder ve BOTAŞ adı ile anılır. Yeniden yapılandırılma
sonucu ortaya çıkan bu şirketlerden iletim faaliyeti yapan şirket hariç,
diğerleri iki yıl içinde özelleştirilir.
BOTAŞ'ın iletim, depolama, satış, ithalat faaliyetlerine ilişkin muhasebe
ayrışımı, hazırlık dönemi sonundan itibaren oniki ay içerisinde
gerçekleştirilir.
BOTAŞ'ın Hazine garantili yükümlülükleri saklıdır.
GEÇİCİ MADDE 3.- Şehir içi dağıtım faaliyetlerinde geçiş süreci aşağıdaki
gibi yapılır:
a) Bakanlık, bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakiben iki ay içerisinde
BOTAŞ'ın mülkiyetinde ve işletiminde bulunan Eskişehir ve Bursa şehir içi
dağıtım işletmeleri ve varlıklarının özelleştirilmesi için Özelleştirme
İdaresi Başkanlığına bildirir. Özelleştirme işlemleri, hazırlık döneminden
sonra en geç altı aylık bir süre içerisinde, Kurum tarafından belirlenecek
usul ve esaslar dikkate alınarak ve 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı
Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun hükümleri dairesinde
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından gerçekleştirilir. İlgili
şehirlerdeki işletmelerin Özelleştirme İdaresince tüzel kişilere devredilmesi
ve dağıtım faaliyetine başlayabilmesi için, bu Kanunun 4 üncü maddesinin (g)
bendinde belirtilen Belediyeye karşı olan yükümlülüklerin yerine getirilmesi
ve Kuruldan şehir içi dağıtım lisansı alınması zorunludur.
b) Mülkiyeti, işletmesi ve doğal gaz ticaret hakkı belediye veya belediye
şirketine ait olan mevcut şehir içi doğal gaz dağıtım tüzel kişileri, bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl içinde maliki oldukları ve
işlettikleri şehir içi doğal gaz dağıtım şebeke ve lisanslarını mevcut Hazine
garantili ve devirli borçlarını erken itfa ve bu borçların üstlenilmesi
neticesinde doğan Hazineye ait olan borçlarının ödenmesinde kullanılması
kaydıyla dış kredi borçlarının geri ödeme takvimine bağlı olmaksızın veya
Hazine garantili ve devirli dış borçlarının en son anapara ödeme tarihinden
itibaren üç yıl içerisinde kamu hisselerini yüzde yirmi veya altına düşürecek
şekilde devrederek yeniden yapılanacaklardır.
c) Belediye veya belediyeye ait şirketler tarafından halihazırda
yapılmakta olan dağıtım faaliyeti Kurulla, bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren yirmidört ay içerisinde yapılacak dağıtım lisansı
hükümlerine göre yürütülecektir. Kurumun hazırlayacağı lisans, diğer
şehirlerde uygulanan tip lisanslara uygun olacaktır. Ancak, ilgili belediye
veya belediye şirketinin şehrin özelliklerine göre lisansta yer almasında
fayda veya zorunluluk görülen hususlar, Kurulca değerlendirilerek gerektiğinde
lisansta yer verilir.
d) Şehir içi doğal gaz dağıtım şirketleri, 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren
dağıtım ve satış faaliyetleri için şirket içinde muhasebe ayrışımını yapmak
zorundadır.
GEÇİCİ MADDE 4.- Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce BOTAŞ tarafından
parafe edilmiş olan Mısır doğal gaz alım satım anlaşması, bu Kanunun yürürlüğe
girmesinden sonra, Kurul tarafından yapılacak olan arz talep dengesi
çalışmaları sonucunda ortaya arz açığı çıkması durumunda, söz konusu anlaşma
sonuçlandırılarak bu Kanunun kapsamı dışında tutulur.
Yürürlük
MADDE 21.- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 22.- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
1/5/2001